Linuxçu – Özgür Yazılım ve Açık Kaynak Kod Günlüğü

• Linux hakkındaki kişisel tecrübelerinizi (iyi ya da kötü) paylaşın. Herkes yazılımlarda hatalar ve kısıtlamalar olduğunu bilir, bu yüzden Linux hakkında sadece olumlu yorumlar yapmanız dürüstçe olmaz. Ben insanlara, üç yılda dört kere bilgisayarımı yeniden başlatmam gerektiğini söylemeyi seviyorum.
• Eğer biri, Linux’un çözebileceği bir sorunla karşı karşıyaysa, ona uygun bilgiyi nerede bulabileceğine dair ipuçları verin (Web sayfaları, dergi makaleleri, kitaplar, rehberler, …). Eğer sunulan çözümü daha önce kullanmadıysanız, söyleyin.
• Linux kullanmaya yeni başlayan birine yardım etmeyi önerin. Sistemi etkili olarak kullanabildiklerinden emin olana kadar takip edin.
• Bazı insanlar halen Linux ve benzer sistemlerin sadece metin-tabanlı çalıştığını zannediyorlar. İnsanların Linux’un Gimp gibi grafiksel uygulamaların varlığından haberdar olduğundan emin olun.
• Her hafta bir “acemi” e-postasına cevap vermeye çalışın. Süreç boyunca birşeyler öğrenebileceğiniz, zor ve cevap verebileceğiniz sorular bulmaya çalışın. Ancak, eğer kendinizi doğru cevabı vermek için yeterince konuya hakim hissetmiyorsanız, cevap verebilecek birini bulun.
• Küçük yazılım geliştirme firmaları araştırın ve Linux hakkında bir sunum vermeyi teklif edin.
• Eğer uygun zaman doğarsa, patronunuzun Bilgi Teknolojileri grubuna bir sunum verin.
• NetDay gibi topluluk etkinliklerine katılın. Öncelik etkinliğin başarılı olmasını sağlamak olmasının yanında, insanlara Linux’un onlar için neler yapabileceğini anlatın.
• Her zaman, Linux “sattığınız” insanların bakış açılarını düşünün. Destek, güvenirlilik, birlikte işlerlik ve fiyat, bir karar vericinin düşünmesi gereken önemli etkenlerdir. Yukardakilerin içinde, fiyat denklemin en az önemli olan elemanıdır.
• Destek genelde, Linux’u benimsemiş şirketler tarafından verilir. Red Hat ve S.u.S.E. gibi şirketler, tipik Linux dağıtımlarının bir kaç ya da tüm bileşenlerini destekler. Ek olarak, Linux Danışmanları NASIL belgesi, Linux ilişkili destek veren şirketlerin bir listesini içerir. Tabii ki, en iyi destek, comp.os.linux ve linux haber grupları hiyerarşisinde bulunur.
• Açık kaynaklı yazılım üretmek, sistem mimarları, programcılar, yazarlar, alfa/beta testçileri ve son kullanıcılar arasında, Apache, GNU Emacs, Perl ve Linux çekirdeği gibi genelde iyi belgelenmiş güçlü ürünler olarak sonuç veren bir işbirliği ortamı sağlar.
• Kalkın ve sayılın! Linux Counter
• Linux’u destekleyen başarılı çabaları Uluslararası Linux‘a <li (at) li.org> ve benzer organizasyonlara bildirin.
• Artık ihtiyacınız olmayacak Linux CD-ROM’ları ve kitapları için yeni bir ev bulun. Onları Linux’la ilgilenen birine, halk kütüphanesine ya da bir okul bilgisayar kulübüne verin. Bir kitap ve CD-ROM’u bir kütüphane için daha uygun olacaktır. Ancak, lütfen CD-ROM’un kamuya açık alanlarda dağıtılmasının bir lisans anlaşmasını ya da telif hakkını çiğnemediğinden emin olun. Ayrıca, kütüphane yetkililerini, CD-ROM üzerindeki materyallerin serbestçe dağıtılabilir olduğunu söyleyin. Raflarda hazır olana kadar işi takip edin.
• Linux ile geliştirilmiş yazılımlar hakkında kitaplar alırken, kitabın yazarının yazılımı yapan kişi olmasına dikkat edin. Yazarın kitaptan elde ettiği telif hakları geliri, çabaları karşılığında elde ettiği tek gelir olabilir.
• Linux tabanlı sitelerin sayfalarına Powered by Linux ibaresi koymaları için teşvik edin ve Linux, Apache, GNU, Perl… bannerları sitelerine koymalarını önerin.
• Katılın! Eğer açık kaynaklı yazılımlardan yararlanıyorsanız, lütfen özgür yazılım camiasına aşağıdakilerden en az biriyle yardımcı olun:
  • ayrıntılı hata raporları sunarak
  • belge yazarak
  • çizimler yaparak
  • yönetim yetenekleri sağlayarak
  • arttırma için öneri sunarak
  • teknik destek sağlayarak
  • yazılıma katkıda bulunarak
  • cihazları destekleyerek
  • ya da finansal destek sağlayarak.
  Linux Belgelendirme Projesi Linux ve Linux bağlantılı projelerin listelendiği bir listeye sahiptir.
• Son olarak, hepimizin bilgisayar ortamı seçiminden daha önemli işlerimiz olduğunu aklınızda bulundurun.

Açılış disketi oluşturmak, bir sistemin açılmaması veya benzeri bir acil durumda erişilebilmesi için gerekli bir araçtır. Bu disketi ile sistemi açabilir ve gerekli işlemleri yapabilirsiniz. Dağıtımların Kurtarma CD ile benzer özelliklere sahip olmasa da işinizi görecektir.

Açılış disketi oluşturmak için iki seçeneğiniz vardır. Birincisi sisteminizin yönetim araçlarının yer aldığı Control Panel veya Denetim Masası benzeri grafik arabirime sahip araçları, ikincisi de konsol‘dur.

Burada ben ikinci yöntemi yani konsol üzerinden komutları kullanarak yapılacak işlemleri anlatacağım.

Sırası ile yapacağınız işlemler:

1-Sistemi açıp ve root olarak giriş yapınız.

2-Grafik arabirimde iseniz bir konsol oturumu açıp aşağıdaki komutu veriniz. Grafik arabim kullanmıyorsanız doğrudan durumda aşağıdaki komutu veriniz:

ls /lib/modules

Bu komut size kullandığınız çekirdeklerin listesini verecektir. Eğer tek bir çekirdek kullanıyorsanız uname -r komuta size kullandığınız çekirdeğin numarasını verir.

3-Boş bir disket alıp üzerine çekirdek numarasını yazarak açılış disketi olarak etiketleyinizi. Eğer birden fazla çekirdek kullanıyorsanız, örneğin 2.4.x ve 2.6.x birlikte kullanılması gibi, bu durumda her bir çekirdek için bir tane hazırlamanız uygun olur.

4-Açılış disketini oluşturmak için şu komutu verip dosyaları diskete kopyalayalım:

mkbootdisk –device /dev/fd0 x.x.x-x (Burada x.x.x-x çekirdek numarasıdır.)

Diskete yazılma işlemi bittiğinde açılış disketiniz hazırlanmış olacaktır.

Bazı dağıtımlarda ise mkbootdisk dahil edilmemiş olabilir. Bu durumda ise konsoldan kullanılan çekirdeği yukarıda anlatıldığı gibi öğrendikten sonra dağıtımımızın ilk CD kullarak da bir açılış disketi oluşturabiliriz.

1-CD-ROM sürücümüze dağıtımın birinci CD yerleştirelim.

2-Boş bir disketi yukarıda anlatıldığı gibi etiketleyerek disket sürücüsüne yerleştirip bağlayalım.

3-Aşağıdaki komutu verip açılış disketimizi oluşturalım:

dd if=/mnt/cdrom/images/cdrom.img of=/dev/fd0

Artık açılış disketimiz herhangi bir acil durumda kullanılmak üzere hazır. İşlmeleri bitirdiğinizde açılış disketinizi disket sürücünüze yerleştirip sistemi disketten açarak deneyiniz. İşlemler doğru yapılmışsa sisteminiz açılacaktır.

Paket yönetimi konusunda çalışmak ustalık gerektiren bir iştir. Conectiva, Fedora, Mandrake, Redhat, Suse, YellowDog ve birçok dağıtım tarafından kullanılan RPM gibi bir araca sahip olsanız bile durum değişmez. RPM ile bir paket kurmaya çalıştığınızda görürsünüz ki kurmaya çalıştığınız paket başka birçok paketin kurulumuna dayalıdır. Ya da şunun farkına varırsınız; kurmaya çalıştığınız paket güncellemeler gerektirir ve çözülmesi gereken birçok problemi daha olabilir.

Debian bu problemi Advanced Package Tool (Gelişmiş Paket Aracı)-APT denilen bir paket yönetim sistemi ile uzun zamandan beridir çözmüş görünüyor. APT zemin olarak dpkg (rpm in muadili olarak görülebilir) yi kullanıyor. Paket depolarına bağlanarak, paket yükleme, güncelleme ve diğer paket yönetimi işlemlerini sorunsuz olarak gerçekleştirebiliyor.

APT Debian için geliştirilmiş olmasına rağmen RPM tabanlı dağıtımlara da taşınıp uyarlanmış (port) durumda. Bu taşınma sonucunda RPM tabanlı dağıtımlar APT nin tüm avantajlarını kullanıyorlar.

APT?yi RPM Tabanlı Sistemlerde Neden Kullanmalı?

Birçok RPM tabanlı Linux dağıtımı bugün APT ye benzer paket yönetim sistemleri ile birlikte geliyor. Örneğin; Fedora ve Redhat?ın Paket Yönetimi ve Güncelleme Aracı, Suse?nin YAST?ı ve YAST2?si paket yüklemenizi, bağımlılık problemlerinizi çözmenizi ve hatta son güncellemeleri yüklemenize olanak sağlar.

Peki o zaman neden APT kullanalım? Bazı durumlarda APT, diğer dağıtım merkezli araçlara üstünlük sağlar. Kimi anahtar avantajlara sahiptirler.

1)    Dağıtım Tarafsızlığı: İlk avantajı Debian?ın dağıtımlar konusunda tarafsız olması ve RPM tabanlı dağıtımlar da içinde olmak üzere birçok dağıtıma uyum sağlayabilmesidir. Bu durum eğer makinanız diğer makinalara sunucu hizmeti veriyorsa ya da dağıtımlar arasında geçiş yapıyorsanız faydalıdır.

2)    Komut Satırı Araçları: Birçok dağıtımın kendilerine has olan araçları grafik arayüz kullanılır. Bu kimi zamanlar faydalı gibi görünse de sınırlı bir hareket alanına sahiptir. Örneğin; cron ile otomatik bir güncelleme kuramazsınız. (Cron ile gücelleme yapmak risklidir, ancak APT ile günlük güncelleme haberlerinin size e-posta ile gönderilmesini sağlayabilir ve böylece uygun güncellemelerden anında haberdar olursunuz) Siz seyahat ederken text modunda uzaktan SSH ile güncelleme yapmak gerçekten çok kolaydır. Daha sonra anlatacağım üzere APT?nin de grafik arayüzlü bir aracı bulunmaktadır.

3)    Veritabanı Seçimi: APT?nin RPM için olan uygulamaları sizi ?third-party? paket sitelerine de yönlendirir. Bu şu anlama gelmektedir; dağıtımınızı çıkaran şirket desteğini çeker ve paket depolarına ulaşamazsanız imdadınıza yetişen başka siteler mutlaka olacaktır.
Bu tabiki kaynak problemi ile alakalı. Böylece paket veritabınıza destek sağlayanın insafına kalmış bulunuyorsunuz. Ancak APT?de paket güncellemeleri için birçok veritabanından faydalanabilir, hatta resmi dağıtımda olmayan paketleri bile kurabilirsiniz.

4)    Kullanım Kolaylığı: Grafik arayüzü olmadan bile APT; konfigürasyonunu yaptıktan ve gerekli komutları öğrendikten sonra oldukça kolay kullanılan bir araçtır. Biraz pratik sayesinde birçok grafik arayüzlü araçtan çok daha kolay kullanmak mümkündür. Tabi ki APT herkes için uygun da olmayabilir. Kendi dağıtımının paket yönetim sistemiyle güncelleme ve kurulum konusunda problem yaşamayanlar kullanmayabilirler. Eğer APT buraya kadar ilgi çekici geldiyse okumaya devam…

RPM için APT?yi Edinme ve Yükleme

RPM için APT paketinin ana port dosyasını http://apt4rpm.sourceforge.net adresinde bulabilir ve hatta burada alternatif linklerle başka APT yazılımlarına da ulaşabilirsiniz. Ayrıca http://apt.freshrpms.net adresinde de APT nin kimi yazılımlar için düzenlenmiş host versiyonlarına ulaşabilirsiniz.

Bu sitelerde aramanızı yaparken APT?nin ?apt?adındaki client paketini bulun. (Çünkü ?apt4rpm? adındaki paket APT?nin client makinalara paket yüklemede kullandığı yazılımı kurar.  Bunu eğer bir APT paket deposu kurmak istiyorsanız kullanın)

RPM tabanlı linux dağıtımlarınızın birçoğuna bu client paketleri kurabilirsiniz. Bir istisna dışında: Paket rpm?in versiyonuna göre değişik bağımlılıklar içerebilir, buna göre bu paketi yükleyebilir ya da yükleyemezsiniz.

Bu paketi şu şekilde yükleyebilirsiniz:

# rpm -Uvh apt-0.5.4cnc9-1cl.i386.rpm

Tabiki bu paketi yüklerken paketin kendi bağımlılıklarını da kurmanız gerekebilir. Ancak emin olun APT yi kurduktan sonra bu son bağımlılık paketi kurmanız olacak.

RPM için APT?yi Konfigüre Etmek

APT?yi kurduktan sonra onu konfigüre etmelisiniz. Bunu /etc/apt/sources.list dosyasını bir metin editörü ile açarak yapabilirsiniz.

Örnek:

#nano /etc/apt/sources.list

Yazarak dosyayı açarsınız. Bu dosyada sisteminize paket yüklemek ya da güncel tutmak amacıyla bağlanacağınız paket depolarının adresleri bulunur. Şu şekilde görünür:

rpm ftp://ftp.gwdg.de/pub/linux/suse/apt SuSE/9.1-i386 update security base

Bu adresleme sistemi üç parçadan oluşmasına rağmen sources.list dosyasında yanyana yazılır.

Bunlar:
Paket çeşidi: satırın başında bulunan parametredir. Burada rpm olan parametre bu adreste rpm paketlerinin kullanıldığını gösterir. Rpm-src olsaydı kaynak dosyalarını içerdiğini, aynı şekilde deb ya da deb-src ise debian paketlerini gösterdiğini anlayacaktık.

URL: İkinci kısım paketin nerede olduğunu gösteren ve rpm?den sontaki link kısmıdır. Bu kısım çoğunlukla bir http ya da ftp sitesi şeklinde olabileceği gibi cdrom’a ya da makinanızda herhangi bir adres kaynak olarak ta gösterilebilir.

Argümanlar: Yukarıdaki örnekte kaynak adresinden sonra gelenler argüman olarak adlandırılır. Bu örnekte Suse/9.1-i386, dağıtım kodunu gösteriyor. Bu kod bu dağıtıma uymayan paketlerin yüklenmesini önler. (örneğin Suse?ye Fedora paketlerini yüklemeye kalkışmaz) Bu koddan sonraki kısımda ise (bu örnekte update security base) yüklemek istediğiniz paketlerin niteliğini yazar.

Burada önemli olan hangi site ya da siteleri kendi dağıtımımıza uygun konfigürasyonu yapabilmemiz için kullanabileceğimizi bilmektir. APT siteleri (http://apt4rpm.sourceforge.net ve http://apt.freshrpms.net) birçok dağıtım için örnek ayarların bulunduğu sitelerdir. Eğer dağıtımınız bu sitelerdeki listede varsa bu dağıtım için önerilen ayarı (depo adresini) sources.list dosyasına kopyalamanız yetecektir. Eğer yoksa internette kısa bir araştırma ile bunu  da halledebilirsiniz.

Kendi dağıtımınız dışında bir dağıtıma örnek olarak gösterilen ayarları kullanmanız sakıncalıdır. Birbirine sistem olarak çok yakın olan dağıtımlarda bile sisteminizi kilitlemeye yetecek kadar fark bulunduğunu unutmayın.

APT ile kendi dağıtımınız için verilen adreslerin dışında paket depoları bulup [i]sources.list[/i] dosyasına ekleyebilir ve kullanabilirsiniz. Böylece hem temel yazılımları yüklemek ve güncel tutmak için bir apt deposu, hem de daha farklı yazılımları yüklemek için daha özelleşmiş apt depolarına sahip olursunuz. APT bu depolardaki güncellemeleri kontrol ederken, sırayla paketleri kontrol eder ve eğer iki ayrı sitede aynı paket varsa daha hızlı indirme işlemi yapılan siteyi seçer.

RPM için APT?nin Kullanımı

Temel metin tabanlı APT aracı olan apt-get komutu, komut satırında birden çok parametresi ile birlikte tüm yükleme, kaldırma ve güncelleme işlemlerini gerçekleştirir. Benzer bir araç ta etkileşimli bir metin tabanlı program olan apt-shell?dir. Eğer kapsamlı bir APT kullanmak istiyorsanız ikincisini seçin.

Genel apt-get komutları aşağıdakileri içerir;

apt-get update

Bu komut APT paket veritabanını güncelleyerek yeni eklenen ya da yükseltilen paketleri tespit ederek gösterir. Bu yeniliklerden haberdar olmak için bu komutu sık çalıştırmak gerekir. Bunu sık yapmak kritik güvenlik güncelleştirmelerini takip etmek açısından önemlidir.

apt-get upgrade

Bu komut apt-get update komutu ile paket bilgilerini güncelledikten sonra varolan paketleri güncellemek için kullanılır. Ancak bu komut ile yeni paketler yükleyemez, varolanları kaldıramazsınız.

apt-get dist-upgrade

Bu komut ta upgrade komutu gibi çalışır ancak bu komut ile artık kullanılmayan paketleri kaldırmak ve yeni bağımlılık paketlerini kurmak mümkündür. Çünkü bir güncelleme sırasında bazı paketler bir yandan yeni bağımlılıklara ihtiyaç duyarken, eskilerini de kaldırmak gerekir.

apt-get install package

Bu komut ile bir paketin ismini vererek (burada package yerine paketin ismi gelir) kolayca kurulum yapabilirsiniz. O pakete ait, sürüm numarası vs, gibi herhangi bir başka parametre girmeye gerek yoktur. Sadece paketin ismini yazmanız APT nin o paketle birlikte bağımlılıklarını da kurmasını ve kullanılabilir hale getirmesini sağlar.

apt-get remove package

Bir paketi sisteminizden kaldırmanızı sağlar. Bu, rpm ?e komutuyla paket kaldırmaya benzer.

apt-get source package

Bu komutla kaynak paketini alırsınız. (yalnızca alırsınız) Daha sonra bu paketi derlemek ya da başka şekilde kullanmak size kalmıştır.

apt-get clean

APT ile paket kurulumu yapılırken öncelikle paketler [i]/var/cache/apt/ archives[/i] klasörünün altına alınır ve oradan kurulum yapılır. Kurulumdan sonra da bu paketler orada kalır. Tabiki bu paketler sonradan kullanılmayacaksa yer işgal ediyor demektir. (benim archives klasörümün altında yaklaşık 550 MB lık paket var) Clean komutu ile bu paketlerin temizlenmesini sağlarsınız. Bunu periyodik olarak yapmakta fayda vardır.

Tipik olarak APT yüklendikten sonra şu komutlar çalıştırılır:

# apt-get update
# apt-get dist-upgrade

Bu iki komut, genel olarak birlikte, arka arkaya ve bu sıra içinde kullanılır. Önce update ile paket bilgileri güncellenir ve ardından da güncellenen bu bilgilere göre paketler güncellenir. Eğer paketler güncellenirken kullanılan dist-upgrade komutunun tam olarak ne yaptığını ayrıntılı olarak görmek istiyorsanız ?s parametresini kullanmalısınız:

# apt-get -s dist-upgrade

Synaptic?i Kullanmak

APT grafik arayüzlü bir araç olmamasına rağmen, APT?yi GUI ile kullanmak Synaptic sayesinde mümkün. Synaptic?i kullanmak için terminalde synaptic yazmanız yada menüden çalıştırmanız gerekir. Tabi kullanmak için önce kurmalısınız;

# apt-get install synaptic

Synaptic?i açtıktan sonra iş sanki basit bir ofis yazılımını keşfetmek kadar kolaydır. Konsoldan yaptıklarımızı burada da kısaca yerine getiririz. Örneğin konsolda update ile paket güncellemesi yaparken, burada ?tazele? ile bunu yaparız. Tüm güncel paketleri işaretle deyip uygula dersek upgrade komutunu yerine getirmiş oluruz. Ayrıca toolbar da paket depolarını yazıp kaldırabilir ve burada yaptığımız değişiklikler otomatik olarak sources.list dosyasına yazılır. Ayrıca listelenen dosyaların kurulu olup olmadığını görür, istediğimizi kurar istediğimizi kaldırırız. Synaptic?in güzel yanı pakete tıkladığımızda onunla ilgili gerekli açıklamaları özellikler ile görebilmemizdedir.

APT hem kullanıldığı dağıtımlarda güçlü yönleriyle öne çıkıyor hem de birçok dağıtımı destekleme konusunda giderek ilerliyor. Şu an için hem debian paketleri kullanan dağıtımlarda direkt olarak kullanılıyor hem de rpm temelli dağıtımlarda port edilerek başarılı bir şekilde uygulanıyor. Bu yüzden APT?yi kullanmayı öğrenmek çok işinize yarayabilir.

WordPress’e hoş geldiniz. Bu sizin ilk yazınız. Bu yazıyı düzenleyin ya da silin. Sonra blog dünyasına adım atın!